Siết quy định đặt tên trường đại học: Minh bạch để bảo vệ người học

Theo Giáo dục thời đại - Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, việc đặt tên cơ sở giáo dục đại học cần có cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với thực tiễn đào tạo, thông lệ học thuật và thương hiệu đã được xây dựng.

Sinh viên Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TPHCM) tại phòng thí nghiệm. Ảnh: L.N

Việc này không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý, mà còn liên quan trực tiếp đến uy tín, chất lượng và trách nhiệm giải trình của mỗi trường đại học.

Chuẩn hóa tên gọi

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi). Một trong những điểm mới đáng chú ý là quy định chặt chẽ hơn về việc đặt tên cơ sở giáo dục đại học, nhằm tránh nhầm lẫn và bảo đảm tính minh bạch, chuẩn mực trong hệ thống giáo dục đại học.

Theo dự thảo, tên cơ sở giáo dục đại học không được gây nhầm lẫn về loại hình, tính chất sở hữu, phạm vi hoạt động, cơ quan quản lý, chất lượng hay vị thế của cơ sở. Đồng thời, tên gọi không được sử dụng các từ ngữ thể hiện danh hiệu hay thứ hạng.

Dự thảo nêu rõ một số nguyên tắc cơ bản khi đặt tên. Cụ thể, tên gọi không được trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với tên của các cơ quan Nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị - xã hội; các cơ sở giáo dục, giáo dục nghề nghiệp hoặc cơ sở giáo dục đại học khác trong nước, cũng như các cơ sở giáo dục nước ngoài. Ngoài ra, tên cơ sở giáo dục đại học phải phản ánh đúng loại hình pháp lý, quyền cấp bằng và mức độ đào tạo theo quy định pháp luật.

Việc sử dụng các từ như “đại học”, “trường đại học”, “học viện” phải phù hợp với điều kiện thành lập và cơ cấu tổ chức đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Đáng chú ý, tên cơ sở giáo dục đại học không được dùng các từ hoặc cụm từ mang tính “quốc gia” hoặc thể hiện vị thế đặc biệt như “quốc tế”, “quốc gia”, “Việt Nam”, “Hồ Chí Minh”, “International”, “National”, “State”, trừ khi được cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Về quy định đặt tên, dự thảo yêu cầu cơ sở giáo dục đại học phải có tên tiếng Việt, trừ trường hợp được thành lập theo Hiệp định giữa Chính phủ Việt Nam với chính phủ nước ngoài. Tên tiếng Việt gồm ba thành tố chính: Cụm từ xác định loại hình cơ sở giáo dục đại học (đại học, trường đại học, học viện); cụm từ xác định lĩnh vực, ngành đào tạo (nếu cần); và tên riêng, có thể là địa danh trong nước hoặc tên danh nhân văn hóa, lịch sử. Tên tiếng Việt không được ghép với tiếng nước ngoài, các từ ngữ phải rõ nghĩa, chuẩn mực và phổ biến trong tiếng Việt.

Đối với tên tiếng nước ngoài hoặc tên giao dịch quốc tế, dự thảo quy định phải dịch tương đương từ tên tiếng Việt và không được làm tăng mức độ, vị thế hay loại hình so với tên gốc của cơ sở giáo dục đại học.

Những quy định mới này được kỳ vọng chuẩn hóa hệ thống tên gọi các cơ sở giáo dục đại học, hạn chế nhầm lẫn cho xã hội, đồng thời bảo đảm minh bạch và thống nhất trong quản lý Nhà nước về giáo dục đại học.

Sinh viên Trường Đại học Mở TPHCM trong giờ tự học. Ảnh: M.C

Cần linh hoạt trong đặt tên cơ sở giáo dục đại học

Tại tọa đàm lấy ý kiến góp ý hoàn thiện dự thảo Nghị định diễn ra vào tháng 12/2025, vấn đề đặt tên cơ sở giáo dục đại học nhận được nhiều trao đổi thẳng thắn từ các trường.

PGS.TS Phạm Quốc Việt - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài chính – Marketing, cho rằng dự thảo cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn khi quy định về tên gọi. Theo ông, trong thực tiễn đào tạo và đời sống học thuật, nhiều thuật ngữ nước ngoài đã được sử dụng phổ biến trong tiếng Việt, gắn với mã ngành đào tạo và nhận diện học thuật của trường.

Ông Việt lấy ví dụ: “Marketing là thuật ngữ đã được sử dụng lâu dài trong hệ thống ngành đào tạo, nghiên cứu khoa học và thực tiễn xã hội. Nếu hiểu cứng nhắc rằng tên trường phải hoàn toàn dịch sang tiếng Việt, sẽ phát sinh nhiều bất cập. Các tên dịch thuần Việt đôi khi rất khiên cưỡng, khó nghe và khó nhận diện, thậm chí làm méo mó bản chất lĩnh vực đào tạo”.

Do đó, PGS.TS Phạm Quốc Việt kiến nghị thay vì quy định cứng nhắc “tên tiếng Việt”, dự thảo nên sử dụng khái niệm “tên gọi được sử dụng phổ biến trong tiếng Việt”. Cách tiếp cận này vừa chuẩn hóa, vừa phản ánh đúng thực tiễn phát triển ngành nghề đào tạo, đồng thời tránh xung đột với nhận diện học thuật đã hình thành lâu dài.

Đại diện Trường Đại học Fulbright Việt Nam cũng bày tỏ băn khoăn về các từ ngữ không được sử dụng trong tên trường. Theo đại diện nhà trường, việc dùng cụm từ “Việt Nam” không nhằm nâng cao vị thế hay gây hiểu nhầm về đẳng cấp, mà để khẳng định đây là cơ sở giáo dục đại học của Việt Nam, hoạt động theo pháp luật Việt Nam và chịu sự quản lý của Bộ GD&ĐT. Vì vậy, nhà trường đề nghị cơ quan soạn thảo quy định rõ hơn về việc sử dụng cụm từ “Việt Nam” trong tên trường, để phản ánh đúng bản sắc và tránh cách hiểu cứng nhắc.

PGS.TS Thái Bá Cần - Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định (TPHCM), nêu quan điểm: Trong các văn bản pháp luật, nên quy định theo nguyên tắc chung “không được làm gì” thay vì liệt kê chi tiết từng từ hoặc cụm từ. Ông nhấn mạnh, tiếng Việt là ngôn ngữ phong phú, đa dạng, và việc liệt kê chi tiết các từ cấm có thể gây khó khăn, vướng mắc trong thực tế và không linh hoạt với sự phát triển của các ngành đào tạo mới.

Cơ sở Linh Xuân của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM). Ảnh: USSH

Đặt tên gắn với chất lượng, uy tín và thương hiệu

Trong bối cảnh giáo dục đại học phát triển nhanh chóng, với sự tham gia đa dạng về hình thức sở hữu và mô hình hoạt động, các quy định về tên cơ sở giáo dục đại học giúp bảo vệ quyền lợi người học, đảm bảo tên trường phản ánh đúng bản chất pháp lý và thực tiễn đào tạo.

Theo ThS Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM, các định hướng mà Bộ GD&ĐT đưa ra trong dự thảo Nghị định về đặt tên trường đại học nhìn chung bám sát thực tiễn.

Tên gọi và hình ảnh thương hiệu của một cơ sở đào tạo ảnh hưởng không nhỏ đến lựa chọn trường của thí sinh và phụ huynh. Việc xây dựng nguyên tắc rõ ràng, chặt chẽ sẽ tăng tính minh bạch, hạn chế gây ngộ nhận, đồng thời chấn chỉnh tình trạng một số cơ sở dùng tên “kêu” nhưng chưa phản ánh đúng năng lực đào tạo hay thẩm quyền cấp bằng, giảm rủi ro cho người học.

Về lâu dài, giá trị cốt lõi quyết định vị thế của một trường đại học vẫn là chất lượng đào tạo, đội ngũ giảng viên, chương trình học và hiệu quả đầu ra của người học, chứ không chỉ nằm ở tên gọi.

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Văn Phúc nhấn mạnh, việc quy định tên cơ sở giáo dục đại học trong dự thảo Nghị định cần được nhìn nhận trong tổng thể mục tiêu nâng cao chất lượng và uy tín hệ thống giáo dục đại học.

Theo Thứ trưởng, tên trường không chỉ là yếu tố hình thức mà gắn trực tiếp với nhận diện xã hội, uy tín học thuật và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học. Tên tuổi và uy tín của một trường đại học được tích lũy lâu dài, đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Nếu thay đổi tên liên tục hoặc đặt tên không phản ánh đúng thực chất, người học và xã hội sẽ khó nhận diện chính xác nhà trường.

Quy định về tên trường cần phù hợp với thông lệ, tránh lạm dụng danh xưng tạo cảm giác nâng tầm nhưng không tương xứng với năng lực thực tế. Mục tiêu của việc đặt tên là phản ánh đúng định hướng phát triển, sứ mệnh đào tạo và vị trí của cơ sở giáo dục đại học trong hệ thống.

Liên quan đến việc sử dụng các thuật ngữ đã quen thuộc trong tiếng Việt, như “marketing”, Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc cho rằng đây là vấn đề cần được cơ quan soạn thảo tiếp thu thận trọng. Thực tế, nhiều thuật ngữ đã được sử dụng phổ biến trong đời sống học thuật và xã hội, nhưng việc đặt tên phải tránh gây hiểu nhầm về đẳng cấp hoặc vị thế của nhà trường. Do đó, các cơ sở giáo dục đại học cần nghiên cứu kỹ và góp ý cụ thể, để cơ quan soạn thảo hoàn thiện quy định theo hướng hài hòa giữa thực tiễn và nguyên tắc quản lý.

Từ góc nhìn dài hạn, Thứ trưởng nhấn mạnh chất lượng đào tạo và uy tín học thuật mới là yếu tố quyết định vị thế của một trường đại học, chứ không phải tên gọi. “Điều quan trọng nhất của trường đại học là tầm nhìn dài hạn để xây dựng uy tín. Chúng ta phải làm sao để người học và xã hội hiểu đúng về mình”, Thứ trưởng nói.

Bà Mai Thị Anh - Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ GD&ĐT), cho biết việc đổi tên cơ sở giáo dục đại học không chỉ là thay tên, mà còn liên quan đến quy trình, thủ tục hành chính chặt chẽ. Luật Giáo dục đại học quy định nguyên tắc chung, còn trình tự, điều kiện, thủ tục cụ thể về thành lập, đổi tên và thành lập phân hiệu sẽ được hướng dẫn chi tiết bằng nghị định riêng. Vì vậy, sự góp ý cụ thể và thực chất từ các cơ sở giáo dục đại học là rất cần thiết, để đảm bảo tính khả thi khi triển khai.