Chuẩn hóa chế độ làm việc, nâng chất lượng đào tạo nghề

Việc chuẩn hóa định mức giờ chuẩn, tách bạch thời gian giảng dạy với thời gian dành cho bồi dưỡng, nghiên cứu, đồng thời tăng tính minh bạch trong phân công và quản lý khối lượng công việc được kỳ vọng tạo điều kiện nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy đổi mới quản trị tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

3 điểm sáng mang tính chiến lược

Theo ông Phạm Xuân Khánh – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, đổi mới thể chế giáo dục nghề nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật quốc gia. Trước đây, chế độ làm việc của nhà giáo giáo dục nghề nghiệp chủ yếu được điều chỉnh bởi các văn bản ban hành trong giai đoạn 2017-2022, tập trung vào quy định định mức giờ giảng và quản lý lao động sư phạm theo hướng hành chính.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy các quy định này chưa phản ánh đầy đủ đặc thù nghề nghiệp của nhà giáo giáo dục nghề nghiệp, nhất là trong bối cảnh khoa học – công nghệ phát triển nhanh, yêu cầu cập nhật kỹ năng thực hành ngày càng cao. Vì vậy, việc ban hành Thông tư số 05/2026/TT-BGDĐT được xem là cần thiết nhằm hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống luật mới và xu hướng quản trị giáo dục hiện đại.

Nghiên cứu Thông tư số 05/2026/TT-BGDĐT, ông Phạm Xuân Khánh cho rằng có ba điểm mới mang tính chiến lược.

Thứ nhất, thiết kế lại cấu trúc thời gian làm việc theo hướng tăng không gian cho nâng cao chất lượng. Thông tư quy định khung thời gian làm việc của giáo viên theo từng cấp đào tạo: cao đẳng 44 tuần/năm, trung cấp 44 tuần, sơ cấp 46 tuần và cán bộ quản lý 46 tuần. Trong đó, thời gian giảng dạy (32, 36, 42 tuần) được tách rõ với thời gian dành cho đào tạo, nghiên cứu, bồi dưỡng (12, 8, 4 tuần), giúp nhà trường linh hoạt bố trí kế hoạch giảng dạy và phát triển chuyên môn cho giáo viên.

Cách tiếp cận này thể hiện sự chuyển dịch từ yêu cầu “dạy đủ giờ” sang chú trọng phát triển năng lực nghề nghiệp, khi giáo viên không chỉ truyền đạt kỹ năng mà còn phải thường xuyên cập nhật công nghệ và tham gia đổi mới.

Thứ hai, chính thức hóa vai trò của khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Lần đầu tiên, Thông tư nhấn mạnh nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, cập nhật kỹ năng nghề và tiếp cận công nghệ mới trong thời gian làm việc của nhà giáo.

Đây được xem là điểm đột phá so với các quy định trước đây, đặt giáo dục nghề nghiệp vào đúng vị trí gắn với hệ sinh thái doanh nghiệp và công nghệ. Theo ông Khánh, đây cũng là cơ sở pháp lý để các cơ sở đào tạo tăng cường liên kết với doanh nghiệp, thúc đẩy các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, tự động hóa hay sản xuất thông minh trong quá trình đào tạo.

Thứ ba, thể hiện cách tiếp cận nhân văn và hiện đại trong quản trị đội ngũ. Một điểm mới đáng chú ý là quy định giáo viên nam được nghỉ thai sản khi vợ sinh con mà không phải thực hiện dạy bù. Theo ông Khánh, dù là chi tiết nhỏ nhưng thể hiện tư duy quản trị tiến bộ, coi trọng sự cân bằng giữa công việc và gia đình, qua đó góp phần xây dựng đội ngũ nhà giáo được tôn trọng và phát triển toàn diện.

Cũng đánh giá cao những điểm mới của Thông tư số 05/2026/TT-BGDĐT, ông Phạm Kim Thư – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Hữu nghị (Nghệ An) cho rằng đây là bước điều chỉnh quan trọng trong bối cảnh hệ thống giáo dục nghề nghiệp đang được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối quản lý Nhà nước.

Về chuyên môn, Thông tư đã làm rõ cấu trúc thời gian làm việc trong năm học theo từng trình độ đào tạo, tách bạch giữa thời gian giảng dạy và thời gian dành cho các hoạt động chuyên môn như bồi dưỡng, nghiên cứu, thực tế tại doanh nghiệp.

Việc quy định cụ thể số tuần làm việc, định mức giờ chuẩn theo từng trình độ và vị trí công tác, cùng cơ chế quy đổi các hoạt động chuyên môn khác ra giờ chuẩn, góp phần minh bạch hóa khối lượng công việc thực tế của nhà giáo, hạn chế cách hiểu khác nhau giữa các cơ sở đào tạo.

So với các quy định trước đây, cách tiếp cận mới nhấn mạnh phát triển nghề nghiệp liên tục, coi hoạt động bồi dưỡng, cập nhật kỹ năng và tham gia thực tiễn sản xuất là một bộ phận chính thức trong chế độ làm việc của nhà giáo, thay vì chỉ tập trung vào giờ giảng trên lớp.

Chuẩn hóa định mức, minh bạch phân công

Ông Trần Việt Hùng – Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội cho biết, khi triển khai Thông tư số 05/2026/TT-BGDĐT ngày 12/2/2026 về chế độ làm việc của giáo viên giáo dục nghề nghiệp, người đứng đầu cơ sở đào tạo cần đặc biệt lưu ý một số nội dung quan trọng.

Trước hết, các đơn vị cần rà soát toàn bộ quy chế nội bộ, bao gồm quy chế làm việc, quy chế chi tiêu nội bộ, quy định phân công giờ chuẩn; đồng thời điều chỉnh hợp đồng lao động nếu cần thiết. Việc chậm cập nhật các quy định này có thể dẫn đến vi phạm hành chính trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh đó, việc phân công giờ giảng cần được thực hiện minh bạch. Nhà trường cần công khai định mức của từng giáo viên, hệ số quy đổi và lưu trữ đầy đủ hồ sơ giải trình; tránh tình trạng phân công thiên vị hoặc thiếu thống nhất về tiêu chí.

Công tác kiểm soát dạy vượt giờ cũng cần được chú trọng thông qua việc xây dựng kế hoạch ngay từ đầu năm học, tránh tình trạng “vỡ quỹ giờ” vào cuối năm và bảo đảm mức vượt không quá 50%. Đồng thời, hoạt động bồi dưỡng phải gắn với chiến lược phát triển của nhà trường, tập trung vào các ngành nghề trọng điểm, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và đáp ứng yêu cầu kiểm định chất lượng, thay vì tổ chức mang tính hình thức.

Theo ông Hùng, Thông tư cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị nhân sự trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Hiệu trưởng cần nắm vững quy định pháp luật, quản lý giờ giảng bằng phần mềm, kiểm soát các chỉ số đánh giá công việc (KPI) và sẵn sàng giải trình trước cơ quan quản lý. Nếu không thực hiện tốt, rủi ro trong công tác thanh tra, kiểm tra sẽ rất lớn.

“Có thể nói, từ góc độ chuyên môn, Thông tư 05/2026 không chỉ là sự thay đổi về mặt kỹ thuật mà còn thể hiện sự chuyển dịch từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị theo trách nhiệm, đồng thời tăng cường tự chủ, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Qua đó, chuẩn nghề nghiệp của nhà giáo giáo dục nghề nghiệp từng bước tiệm cận với giáo dục đại học”, ông Trần Việt Hùng nhận định.

Ở góc độ khác, ông Phạm Kim Thư – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Hữu nghị (Nghệ An) cho rằng lãnh đạo các cơ sở đào tạo cần nghiên cứu kỹ các quy định về định mức giờ chuẩn, nguyên tắc quy đổi và các trường hợp giảm trừ để xây dựng quy chế nội bộ phù hợp với đặc thù ngành nghề đào tạo của từng đơn vị, tránh áp dụng máy móc hoặc thiếu thống nhất.

Bên cạnh đó, cần tổ chức tập huấn và truyền thông đầy đủ để đội ngũ nhà giáo hiểu đúng tinh thần của Thông tư, coi đây là cơ hội chuẩn hóa hoạt động nghề nghiệp, thay vì chỉ là sự thay đổi về số giờ làm việc. Công tác giám sát, thống kê và báo cáo cũng cần được thiết kế lại theo hướng số hóa, minh bạch, bảo đảm dữ liệu về giờ chuẩn, giờ quy đổi và các hoạt động chuyên môn được cập nhật chính xác.

Ngoài ra, việc triển khai Thông tư cần đặt trong mối quan hệ hài hòa với các quy định của pháp luật lao động, chính sách tiền lương và các văn bản liên quan nhằm tránh phát sinh xung đột pháp lý trong quá trình thực hiện.

“Có thể nói, Thông tư 05/2026/TT-BGDĐT không chỉ là văn bản điều chỉnh kỹ thuật về chế độ làm việc mà còn là công cụ quản trị đội ngũ. Nếu được triển khai nghiêm túc và linh hoạt, văn bản này sẽ góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và chất lượng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn mới”, ông Phạm Kim Thư nhận định.

Xây dựng kế hoạch, tăng giám sát và phát triển đội ngũ

Thông tư 05/2026/TT-BGDĐT không chỉ điều chỉnh chế độ làm việc của nhà giáo mà còn đặt ra khuôn khổ quản trị mới, dựa trên giờ chuẩn, hiệu quả công việc và trách nhiệm giải trình. Nếu được triển khai đúng cách, đây sẽ là cơ hội để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tái cấu trúc toàn diện hoạt động quản lý.

Từ thực tiễn tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, ông Phạm Xuân Khánh nhấn mạnh trước hết cần xây dựng kế hoạch và phân công nhiệm vụ rõ ràng. Lãnh đạo nhà trường phải xây dựng kế hoạch năm học theo quy định của Thông tư mới, phân bổ giờ giảng, giờ bồi dưỡng và giờ nghiên cứu cho từng giáo viên trên cơ sở chuyên môn và kinh nghiệm.

Do Thông tư quy định cụ thể số tuần làm việc, việc giao nhiệm vụ cần chi tiết, tránh chồng chéo và xác định rõ tiêu chí hoàn thành (KPI) cho mỗi giáo viên. Sự minh bạch trong phân công giúp đội ngũ nắm rõ quyền lợi, trách nhiệm và phối hợp hiệu quả trong công việc.

Bên cạnh đó, công tác giám sát và đánh giá cần được thực hiện thường xuyên, liên tục. Nhà trường cần theo dõi chặt chẽ việc thực hiện khung giờ chuẩn và các hoạt động chuyên môn; đồng thời ứng dụng công nghệ như hệ thống quản lý đào tạo, phần mềm ghi nhận giờ giảng, báo cáo định kỳ để bảo đảm việc phân bổ giờ giảng và giờ bồi dưỡng được thực hiện công bằng.

Cùng với đó, cần xây dựng quy trình đánh giá kết quả thông qua giáo án điện tử, dự giờ, góp ý chuyên môn nhằm kịp thời phát hiện khó khăn và điều chỉnh phù hợp. Sự minh bạch trong giám sát góp phần duy trì kỷ luật làm việc và khích lệ nhà giáo hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Ông Phạm Xuân Khánh cũng lưu ý việc phát triển đội ngũ giáo viên, đặc biệt là nâng cao năng lực số. Trong bối cảnh chuyển đổi số, năng lực số đang trở thành một trụ cột của đào tạo giáo viên, không chỉ dừng lại ở việc sử dụng công nghệ mà còn bao gồm tư duy số và khả năng thiết kế dạy học trong môi trường số.

Vì vậy, các cơ sở đào tạo cần tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn, đào tạo kỹ năng số; mời chuyên gia cập nhật công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), thực tế ảo; đồng thời khuyến khích giáo viên tự học thông qua các khóa học trực tuyến. Việc đầu tư phát triển năng lực số sẽ giúp đội ngũ thích ứng tốt với chuyển đổi số trong giáo dục và đổi mới phương pháp dạy nghề.

Song song với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý và giảng dạy thông qua các hệ thống quản lý đào tạo, thư viện điện tử, nền tảng học trực tuyến (LMS) và công cụ họp trực tuyến nhằm tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả giám sát.

Trong hoạt động dạy học, cần khuyến khích sử dụng thiết bị thông minh, mô hình mô phỏng, phòng thực hành ảo, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Những giải pháp này không chỉ phù hợp với tinh thần của Thông tư 05/2026/TT-BGDĐT mà còn tạo nền tảng cho môi trường giáo dục nghề nghiệp trong kỷ nguyên số.

Cuối cùng, ông Phạm Xuân Khánh nhấn mạnh vai trò dẫn dắt đổi mới của người đứng đầu cơ sở đào tạo. Hiệu trưởng cần gương mẫu trong đổi mới, lan tỏa tinh thần sáng tạo và xây dựng môi trường khuyến khích chia sẻ kinh nghiệm, hợp tác nghiên cứu giữa các khoa, bộ môn.

Lãnh đạo nhà trường cũng cần thường xuyên lắng nghe ý kiến của giáo viên, đồng thời truyền đạt rõ tầm nhìn đổi mới. Việc xây dựng văn hóa học tập suốt đời và tinh thần “tự đào tạo – tự đổi mới” sẽ giúp đội ngũ nhà giáo chủ động thích ứng với yêu cầu của Thông tư mới và xu thế phát triển của giáo dục nghề nghiệp hiện đại.